Atuqpa Chupan

Ayllunchikqa sunqu rurunchikpim

← Yupa 09 · índice

Atuqpa sunqu rurun

Raquel Vallejo Vilca

Musquy, Pukam, Llaki, Puriy

Musquy

Intipas chisinkuyta chipchiriqhina wichinmi,
wayrapas achkallataña pillpintuta pawaqta qawanmi.
Chisinkuy tutaytapas kusikuymanmi tikranki,
tuta puñuyniytapas yanqa llantukunawanmi achuranki.
¡Puquy mitapipas maskaway,
yuyayniykiwan wañuchiway,
chisinkuy tutapipas riti makiykiwan maskaway,
wañuqpaq sapsiriqta kuyayhinallawan tunkiway!
Puquy mita chisinkuypipas qataykusqaykim.
Sallqa chiri urqu pampakunapipas tarpurisqaykim.
Qam tullu wayta manchaypaqmi chinkarichkanki.
Qam, waytiruy, sisa kamaq puquy wanay punchawpihina kachkanki.
¿Imaraq musquy?
¿Imaraq kuyay?

Pukam

Yawarniypas pukam…
Sunquykipas pukam…
kay qillqapa minanpas pukam
chisinkuypa llikllanpas pukam.
Hanaq pachata qawani, manam kankichu.
Aychaykitapas tutayaqpi maskani, manam kanchu.
Pukañam ñawi ruruypas llipipipichkan,
nunaypas wañuchikuqpaqhina chiririchkan.
Hanaq pacha killapipas qawayniykita maskani,
kusikuyniykitapas pisipay umaypim maskani.
Puka intipas, llipllaqpas, punchawpas chiririnmi,
achikyayniypas, chisinkuyniypas tutayaqmi,
urapas, minutupas tutayaqmi.
Pukañam wiqiykunapas Pampas mayuta ruran,
punta watanpi chuya qillqakunapihina ruran,
kawsayniytapas rurayniytapas tikrankitaqmi.

Llaki

Achikyay lasta, chisinkuy para, ...
suquymi kunanqa takin, paqarinqa samanqach...
Mayupas takinmi, yakunpas uqiyachkanmi.
Tutapas takinmi, urpipas ayaypi takinmi,
llakipas uqllawanmi.
Wayrapas qasasasaspa sukanmi.
llakipas rataratahina rataykuwanmi,
ñawiytapas takinkunawan usurichikkanmi.
Kunanqa qawawaspanku takinku.
Paqarinqa allpapa sunqunpich qawawanqaku.
¿Imaraq kay llaki?

Puriy

Puyuhina, achikyani;
wayrahina, pasani,
intita wataspa,
tutata punchawchaspa.

Puriyniyqa killaytaq,
puriyninqa waqaytaq,
puriyninqa kusikuytaq,
kaypipas wakpipas.

Chiripipas, purichkaniraq.
Rupaypipas, purichkaniraq.
Lastapipas, pasachkaniraq.
salqapiraq, yunkapiraq…

Puriyniyqa chipchirichkanraqmi,
wayra sukaykuptincha chinkarunqa,
chiririnka takiykuptincha tukurunqa,
ayaypas,yuyayniypas allpayanqach.
Retrato de **Raquel Vallejo Vilca**

Raquel Vallejo Vilca

Ñuqam kani, Raquel Vallejo Vilca. Chunka hukniyuq quya raymi killapim paqarimurqani, 1995 nisqan watapi Chakiqpampa, Ayacucho llaqtapi.\n\n“Enrique Guzmán y Valle”, hatun yachaywasimantam lluqsirqani, Educación Intercultural Bilingüe- Literatura nisqamanta, chaynallataqmi, yachaywasi, IESTP Producción Agropecuaria “La Cantuta” nisqanpipas yacharqanim.